(Bartosz Paprocki – „Herby” s.256)

„Po należącym ongiś do rodu Jelitczyków zamku Surdęga, położonym wśród bagien nad Pilicą, zostały już tylko szczątki piwnic, które porastają zielskiem i wykruszają się z roku na rok. Nie opodal, we wsi Majkowice, zwanej dawniej Mojkowicami, zachowały się ruiny innego zamku, który też należał podobno do Floriana Szarego, zanim w początkach wieku XVI nie przeszedł we władanie Mojkowskich. Trudno już dziś oddzielić legendę od rzeczywistości.”

„Ciekawa jest historia wejścia w posiadanie obiektu przez panią Czaińską. Jej ojciec był rządcą u hrabiego Potockiego, do którego włości zaliczały się również Majkowice. Hrabia musiał być wydzielany przez żonę, bo zapożyczył się u rządcy.(...) nie mógł się wypłacić w końcu przekazał wdowie po rządcy zabytkowy obiekt w zamian za długi...”

MAJKOWICE znane od 1398 r. Ruiny zamku Surdęga, który w pocz. XV w. należał  do Jelitczyków, w pocz. XVI w. stanowił własność Majkowskich. Ocalałe ruiny z XVI w.Murowany z łamanego kamienia i cegły, narożniki i detale z ciosu. Zbudowany na planie zbliżonym do prostokąta. Od wsch. i płd. wydatne ryzality w pn-zach narożniku baszta.W przyziemiu dwie piwnice sklepione kolebkowo z lunetami. Mury zewnętrzne zachowane częściowo. Od pn. i wsch. do dwóch kondygnacji, wzmocnione w narożnikach skarpami. Baszta w kondygnacji dolnej na rzucie koła, w środkowej ośmioboczna, w górnej – kwadratowa, ze strzelnicami. W pozostałych murach zachowały się fragmenty obramowań okiennych. Mimo cech obronnych dekoracja elementów architektonicznych łącznie z renesansowym gzymsem na kroksztynkach nadaje tej budowli  charakter zamku renesansowego.

(Wg. „Województwo piotrkowskie. Przewodnik turystyczny.” KAW 1978r. za „ Zabytki woj. Łódzkiego. Sztuka renesansowa.” Mieczysław Pracuta , Łódź 1972r.)

MAJKOWICE  leżą na pograniczu Niziny Mazowiecko – Podleskiej i Wyżyny Śląsko – Małopolskiej. Kraina o charakterze przejściowym na granicy zlodowacenia, charakteryzująca się występowaniem lesistych wyżyn i podmokłych, bagnistych porzeczy. Znaczne zalesienie występowało tu jeszcze w XIX w.(...) W pobliżu Majkowic istnieje przeprawa przez Pilicę użytkowana  co najmniej od XVII w. ( Mapa przeprawy wojsk szwedzkich przez Pilicę datowana 2 lipca 1702 r. Negatyw Arch. Gł. Akt Dawnych w Warszawie). Wcześnie rozwinęło się osadnictwo.

Najważniejszy gród w XIII w. Rozprza. Słabo zaludnione tereny (dolina Pilicy, aż do Przedborza) były przedmiotem nadań panujących.Liczny ród Nagodziców występuje w Rozprzy i okolicach, a Majkowice uważa za swe gniazdo rodowe ( ale raczej sama Rozprza już w XII w.). Nazwa patronimiczna pochodzi od imienia MOJEK. Wśród Nagodziców imię występuje nader rzadko. Znany jest tylko jeden i to on był chyba założycielem Majkowic. Był on ojcem Jakuba, a dziadem  Stanisława i Tobiesława wzmiankowanych w 1315 r.Stąd założenie Majkowic  można by odnosić do poł. XIII w. Nagodzicowie używali herbu Jelita. Długosz przekazuje legendę o Florianie. Karol Potkański uważa, że nazwa herbu pochodzi od imienia własnego Jelitko lub Jelito, a przytoczona legenda przez Długosza była próbą wyjaśnienia nazwy w etymologii ludowej.

Czy jednak Florian Szary, który następnie (prawdopodobnie ten sam) jest wzmiankowany w 1354 r. jako kasztelan łęczycki był rzeczywiście właścicielem Majkowic – na to brak dowodów. Był nim natomiast w końcu XIV w. niejaki Żegota z Majkowic „ chorąży więtszy ziemi sieradzkiej”, następnie jego synowie Florian i Żegota „haeredes de Majkowice” z racji działów majątkowych odnotowani w aktach  sądowych w Piotrkowie w 1410 r.Majkowice przypadły w tym podziale Żegocie (oraz Laski, natomiast Florian – Wroników i Woźniki.  Miejscowości te leżą tuż przy Rozprzy.) wówczas chorążemu sieradzkiemu i w jego posiadaniu były jeszcze w 1433 r. Następny z właścicieli Mikołaj wymieniany od 1451 r. Nosił ten sam tytuł. Można zatem przypuszczać, że był to syn, który odziedziczył zarówno dobra jak i urząd. W 1439 r. kaptur korczyński wymienia  Stanisława z Majkowic, a w 1472 r. wspomniany jest Jan Żegota z Majkowic, chorąży sieradzki – zapewne byli to dalsi członkowie rodu. W 1493 r. wymieniani są bracia Bernard i Żegota z Majkowic. Przypuszczalnie chodzi tutaj o Jana Żegotę, jak to wynika z następnej wzmianki z 1494 r. wg. której Warska, wdowa po Janie Majkowskim chorążym sieradzkim, daje synowi również  Janowi Żegocie – część dóbr. Tenże sam otrzymuje również w 1497 r. dobra w Radomskiem, Czchowskiem i Pilzneńskiem po tych którzy wycofali się lub nie stawili na wyprawę mołdawską. W 1542 r. wzmiankowany jest Stanisław Majkowski z Majkowic w ziemi sieradzkiej, wymieniany jeszcze później, poza połową XVI w. jako kasztelan rozpierski, właściciel 9 wsi. Majkowice w II poł. XVI w. przestają być własnością rodu Majkowskich. Ich nazwisko już nie występuje, a sprawy własnościowe zaczynają się komplikować. W 1572 r. ma miejsce bliżej nie znany dział dóbr. W 1604 r. akt graniczny między Majkowicami, a Faliszewem oraz sąsiednimi Skotnikami wprowadza jako dziedzica Majkowic braci Marcina i Stefana Zakrzewskich vel Zakrzowskich, synów Stefana.

Odtąd, obok Majkowic jako druga ważna wieś (i folwark zarazem) w dobrach wymieniany jest stale Faliszew. W akcie tym na uwagę zasługuje nadto następujące sformułowanie dotyczące wsi „Tuniszcze albo Surdeka, od  dawna nazywanej za rzeką Pilczą” które nasuwa skojarzenie ze znanym z tradycji określeniem starego zamku nazwą „Surdęga”. W 1606 r. jako właściciel Majkowic i Faliszewa  wymieniany jest nadal Stefan Zakrzewski. Następnie dobra – być może drogą sprzedaży – przechodzą w ręce Mierskich. Zapewne dla tego celu sporządzony został w 1618 r. inwentarz dóbr. W 1619 r. jako dziedzic wymieniony jest Jakub Mierski, syn Stanisława. W bardzo niedługim czasie, bo już w 1634 r. spotykamy następną rodzinę Wyżyckich. Najpierw Jana  ( Jan Wyżycki, dziedzic Majkowic zawiera umowę z plebanem z Ręczna o dziesięcinę), a następnie w 1634 r. Adriana i Stanisława o którym wiadomo, że sprzedał w 1686 r. swe dziedziczne Majkowice i Faliszew Franciszkowi Małachowskiemu, wojskiemu sieradzkiemu. Była to jednak część dóbr, gdyż obok nazwiska Mierskich co najmniej od 1658 r. do 1686 r. w dokumentach występowali również Brwinowscy, a jednocześnie Jakub Mierski występował na równi z Małachowskim  jeszcze w 1692 r. Po Franciszku Małachowskim występowali: Stanisław (1692 r.) Józef (w latach 1694-1715), Marianna (w latach 1717 – 1720, Adam (1733 – 1766). Ten ostatni zastawił dobra w 1752 r. Antoniemu na Potoku Potockiemu wojewodzie bełskiemu. Małachowscy byli w tym czasie jednocześnie właścicielami sąsiedniego klucza bąkogórskiego,  a Adam Małachowski zamieszkiwał nawet sam w Bąkowej Górze. W 1798 r. Piotr Małachowski, wojewoda krakowski zapisał testamentem Majkowice wraz z kluczem bąkogórskim Józefowi i Romanowi Michałowskim. Józef umarł w 1816 zaś spadkobiercy Romana – Zofia, Adam, Ignacy, Henryk i Julian sprzedali dobra w 1829 r Władysławowi hrabiemu Ostrowskiemu . W 1834 r. jako wyraz represji za udział tegoż ostatniego w powstaniu listopadowym, rząd carski przeprowadził konfiskatę dóbr. W XX w. właścicielami dóbr byli Potoccy (ostatnio – Alberta z Potockich i jej mąż Paweł). W 1927 r. w wyniku częściowej parcelacji majątku, Majkowice wydzielone zostały jako folwark  i zakupione przez Czaińskich.  (patrz uwaga T. Gicgiera)  

Na terenie Majkowic znajdują się relikty co najmniej trzech kolejnych zespołów mieszkalno-osadniczych: grodziska usytuowanego na podmokłych łąkach nad Pilicą, siedziby średniowiecznej znanej od niedawna z przekazów źródłowych i przypadkowych znalezisk powierzchniowych oraz znajdujący się w stanie ruiny – zameczek renesansowy. Istnienie grodziska jest potwierdzeniem dla starego osadnictwa w tej okolicy. Była to osada nieobronna, związana ze szlakiem  drogowym między Małogoszczą, a Rozprzą (przez Przedbórz). Obecnie jest to typ grodziska pierścieniowego. Wśród znalezisk fragmenty naczyń z X i XI w., a więc wcześniejsze niż szczytowy okres rozwoju Rozprzy. Data końcowa trudna do ustalenia. Znana ze wzmianek trzynastowieczna siedziba Nagodziców to najprawdopodobniej owe relikty średniowiecznej budowli. Czas funkcjonowania tego zamku (?) jest dotąd nie ustalony. Pierwsza wzmianka o nim pod nazwą „Surdęga” pochodzi z 1491 r. Relacja Paprockiego mówi, że w 1584 r. zamek w Majkowicach był już zniszczony. Akt graniczny z 1604 r. dotyczący Majkowic podkreśla nazwę wsi „Tuniszcze albo Surdeka od dawna nazywanej” co również wnosi pewne sugestie. Szkic kartografa szwedzkiego układu wojsk i przeprawy przez Pilicę z 1702 r. oznacza dwa odrębne punkty: „Maikowitze i Maikowtzehof”. Wydaje się że pierwszy pokrywa się z sytuacją wsi i dzisiejszego zameczku, drugi – oznaczony nad samym brzegiem Pilicy odpowiada występującym tam fragmentom fundamentów kamiennych, choć szkicowy charakter tego przekazu nie może być decydujący.

Można przypuszczać, że średniowieczna siedziba mogła zostać zniszczona lub opuszczona na pocz. XVI w. na rzecz nowo powstałej siedziby – zameczku dzisiaj istniejącego. Powodów opuszczenia dawnej siedziby i wzniesienia nowej nie znamy, pozostają one również w sferze domysłów. Wiadomo, że Majkowscy na przeł. XV i XVI w. powiększyli znacznie swój stan majątku. Dawna siedziba mogła stać się zbyt ciasna. Jej usytuowanie w niskim i nadrzecznym terenie – uwarunkowane poprzednio względami obronności – nie mialo już uzasadnienia, przeniesiono więc ją na teren wyższy i bardziej zdrowy. Z rodu Nagodziców – Jelitczyków posiadających majątki w okolicach Rozprzy, Sieradza i Kluczborka znany Florian, który 2 października 1246 r. do 4 marca 1268 r.występuje jako kasztelan rozpierski.