Opis herbu Jelita

asper Niesiecki tak opisuje pochodzenie herbu Jelita:

Początki herbu jest przyjęty na 1331 rok gdy, 27 września pod Płowcami , Władysław Łokietek czterdzieści tysięcy zbił Krzyżaków tak, że z jego ludzi czterdziestu tylko i kilku na placu legło, a nazajutrz objeżdżał pobojowisko, między trupami polskimi napadł na jednego swego rycerza Floriana Szaryusza, który mężnie w tej batalii potykając się, wiela ranami zwątlony, jelita swe własną reką w wnętrzności tłoczył. Ujrzawszy to Król, z politowaniem rzekł do swoich; "O, jaką ten zacny żołnierz ponosi mękę". Na co on sił ostatnich prawie dobywszy odpowiedział: "nie tak mie to dolega i trapi, co widzisz Królu, jako zły sąsiad w jednej ze mna wiosce mieszkąjacy". Nie turbuj się, prawi, jeżeli wynidziesz z tego razu, uwolnię cię od sąsiedzkiej niewoli". Jakoż i uwolnił go Łokietek i pańsko udarował. Niektórzy rozumieją, że wtenczas ojczysty jego herb kozła na hełm wyniósł, a trzy kopie, którymi go przeszytego widział, na tarczy osadził.

Ale to tylko legenda, ponieważ najstarszy zachowany rysunek tego herbu pochodzi z 1316 roku z pieczęci Tomisława z Mokrska.

omy należące do klanu Jelita :
Agewski, Alkiewicz, Anszeński, Antonowicz, Aszeński, Białecki, Bielski, Bielawski, Bielczewski, Bielski, Bielski-Saryusz, Biesiad, Biesiadecki, Biesiadowski, Biesiadzki, Bilczewski, Bliżyński, Bobrykiewicz, Boglewski, Bohyła, Bonin, Borzemski, Borzobochaty, Borzobohaty, Borzyński, Brodecki, Bukowiński, Bury, Chaiński, Chilchen, Chorążyna, Cielimoński, Cielmowski, Cieskanowski, Cieszanowski, Czeczel, Czeluściński, Czerkas, Czerkawski, Czermiński, Czerniński, Czop, Czubka, Dąbrowski, Dembowski, Dębowski, Dobryński, Dobrzyński, Dubowieski, Dyss, Dzibałtowski, Dzidowski, Dzaiduski, Dziduski, Dzięciątko, Dzieciątkowski, Dziewałtowski, Dziugłowski, Dziwisz, Dzyryłł, Fanuel, fanuelli, Francuz, Frank, Gajewski, Gawlikowski, Gawłowski, Gdeszycki, Geometer, Gerdut, Gielitko, Gierdud, Gierecki, Giertut, Gierzyński, Gieszyński, Girzyński, Glora, Głowa, Głowaczewski, Godell, Godzianowski, Godziewski, Goliszewski, Gołocki, Gomoliński, Gorlewski, Gorliwski, Halczyniecki, Hałowski, Held, Helt, Hilchen, Idaszewski, Inowłodzki, Iskrzycki, Iwonia, Jackiewicz, Jajkowski, Jakliński, Jakowicki, Jankiewicz, Jaykowski, Jelita, Jelitowski, Jerzbutowicz, Kaczorowski, Kalina, Kaliński, Kalisz, Kamisowski, Kamocki, Kamyszowski, Kaufman, Kicki, Kiliziński, Kisielewski, Kluszczyński, Kobielski, Kochlewski, Komornicki, Kopijewicz, Koprzywnicki, Korytko, Korytkowski, Korytnicki, Korzyński, Kossowski, Koślarowski, Kotlicki, Koziarowski, Kozierowski, Koźlarowski, Koźloróg, Kórzyński, Kraiński, Krasieński, Kuncewicz, Kusiecki, Kuropatnicki, Lasochowski, Lasota, Leniecki, Libicki, Libidzki, Litosławski, Litwinowicz, Litwiński, Lneżeliński, Lochiński, Lochński, Lochtyński, Lubicki, Luczeliński, Luczyliński, Luczywiński, Lutkowicz, Lutosławski, Lutostański, Lutoszewski, Łącki, Łapczyński, Łapiński, Łaźnicki, Łaziński, Łazniński, Łaźniński, Łażnicki, Łochyński, Łochiński, Łodykowski, Łohyński, Łuczyliński, Łuczywiński, Łukowski, Madurowicz, Majeranowski, Makowski, Malecki, Maljewski, Małachowski, Małecki, Manikowski, Marcinowski, Marzęcki, Matesilański, Matesylański, Matkiewicz, Micewicz, Michałowski, Michaniewski, Miczewicz, Mierski, Mietelski, Mirski, Misiewicz, Misiewski, Misiowski, Missiewicz, Mniński, Mniszek, Modrzewski, Mojaczewski, Mojkowski, Mokrski, Mongin, Morawicki, Morowiński, Morozewicz, Mrowiński, Myszeyko, Myśliborski, Natalis, Neronowicz, Niernoowicz, Nowosielecki, Pacanowski, Pachołowiecki, Paczanowski, Paderewski, Pagiewski, Pajewski, Paprocki, Pastękalski, Paczlewicz, Pierlicki, Pieczkowski, Pieniążek, Pietuch, Pijakowski, Piwakowski, Podsękalski, Pokrzywnicki, Popczyński, Postękalski, Pratkowski, Promieński, Promnicki, Proszczyński, Prumieński, Pudelski, Raciborowski, Radogoscki, Radogoski, Radoszkowski, Rajczenko, Rajski, Rampalski, Rayski, Remiesz, Remiszewski, Reszczewski, Romaszewski, Romer, Romiszewski, Romiszowski, Rospąd, Rospęd, Rozdziałowski, Różnowski, Rudlicki, Rychcicki, Rychczycki, Salecki, Saryusz, Sczukocki, Secygniewski, Secygniowski, Serny, Sędzigniewski, Sielnicki, Sietecki, Silnicki, Skąpski, Skokowski, Skorkowski, Skórkowski, Skórkowski-Saryusz, Skrzynicki, Sliwicki, Sławianowski, Sławianowski Bonin-Saryusz, Słowiński, Słupski, Sokolnicki, Sokołowicz, Stanowski, Stawirejski, Staworski, Stawowski, Stokowski, Strumieński, Suchoczaski, Swarpłowicz, Sypniowski, Suroczyński, Szczekocki, Szczepankiewicz, Szczerbicz, Szczukocki, Szubalski, Szydłowski, Szypieński, Tarnowski, Tchórznicki, Tchórzowski, Terlikowski, Ul, Wągleszyński, Węgleszyński, Wielądek, Wielkołucki, Wieloch, Wielołucki, Wierzejski, Wierzeyski, Wilczkowski, Wilkoszewski, Wilkowski, Wilner, Witowicz, Wojciechowski, Wolski, Wolski-Saryusz, Worszyło, Woyciechowski, Wrburt, Wrbut, Wrzesiński, Wrzeszyński, Wyłaski, Wyrzejski, Wyrzyski, Zakrzewski, Zakrzowski, Zaleski, Zalewski, Zamojski, Zamoyski, Zawisza, Zbojeński, Zalecheński, Zieliński, Zieliński-Saryusz, Żarkowski, Żelawski, Żelecheński, Żelesiński, Żeleziński, Żeleżyński, Żeromski (352 rodzin)



Wacław Potocki, "Poczet herbów"
Początek dniósłszy wiktoryją w marsowym igrzysku, Przechadza się Łokietek na pobojowisku, Kędy padło czterdzieści tysięcy żelazem, Źle od krzyża rzeczonych nieprzyjaciół razem. Aż też i jego żołnierz, herbu Koźlerogi, Szlachcic przezwiskiem Szary, trzoma przez brzuch głogi Przebodzony, wywlokłszy srogie z jego drzewa, Tka w się tymiż ranami wytoczone trzewa. Obaczywszy, rzecze król: "Nie masz nad ten bólu". A ranny leżąc nago: " I owszem, jest, królu. Jeśli kto w jednej wiosce złego ma sąsiada, Gorzej mu serce niż brzuch trzy groty przebada". Wzięty zatem na leki i w niedługim czesie Dał mu król, że sąsiada mierzonego zniesie. Odtąd na hełm wygnawszy kozła herb swój stary, Trzy złożone kopije szlachcic pisze Szary. Pomogą groty rogom, kto nie chce żyć w zgodzie, Choć szary, stary szlachcic obojgiem dobodzie. Kędy wspaniała cnota pomoże fortunie, W szkarłat się i purpurę odminiają gunie. Z jasnym się blask wieczystej sławy słońcem brata, Który po Polszcze szara zażegła poświata. Niech się Sydom z swą konchą, nich się Tyr nie zurzy, Z morza wzięta, żadna tak wełny nie purpurzy Jako krew, ktorą w Polszcze rycerskie obozy Rodzą, nie tylko owiec, imie sie i kozy.	Na herb Jelita eśli mię kto z dzisiejszych polityków spyta, Na co też między herby pisano jelita, Gdzie gwiazdy, rzeki, zwierze, rynsztunki rozliczne, Słowo jelit uraża uszy polityczne. Są i ręce, i nogi na wojnach ucięte, Głowy nawet i wąsy po sygnetach rżnięte. Czemuż się wytoczonych kopijami trzoma W obronie żwiętej wiary jelit wstydać kto ma.